Je hebt vast weleens gehoord van afvalverbranding, of ‘incineration’. Het klinkt als een logische oplossing: afval in een grote oven stoppen en het laten verdwijnen. De rook wordt gefilterd en de energie die vrijkomt, wordt gebruikt voor stroom en warmte. Klinkt goed, toch?

Helaas is de realiteit complexer. Bij Zero Waste Nederland zien we afvalverbranding niet als een duurzame en houdbare oplossing. We zullen andere wegen moeten bewandelen op weg naar een afvalvrije maatschappij.

Waarom verbranden we afval?

Van oudsher wordt afval verbrand om twee belangrijke redenen:

1. Volume verkleinen: Afvalverbranding vermindert het volume van afval met maar liefst 90%. Dit bespaart veel ruimte die anders nodig zou zijn voor stortplaatsen.
2. Energieterugwinning: De verbranding van afval produceert warmte die wordt omgezet in elektriciteit en warmte voor gebouwen. Dit wordt vaak gepresenteerd als ‘duurzame energie’.

In landen zoals Nederland en Zweden heeft dit beleid geleid tot de bouw van grote afvalverbrandingsinstallaties (AVI’s) die functioneren als energiecentrales. Sterker nog, deze landen hebben zoveel capaciteit opgebouwd dat er niet genoeg binnenlands afval is. Hierdoor importeren we afval uit andere landen, zoals het Verenigd Koninkrijk en Italië, om onze installaties draaiende te houden.

De nadelen van afvalverbranding: waarom Zero Waste Nederland tegen is

Hoewel de verbrandingsindustrie het presenteert als een schone en efficiënte oplossing, zijn er ernstige nadelen die een streep zetten door de duurzame claims:

• Het einde van de circulaire economie: Afval is geen afval, maar een waardevolle grondstof. Zodra we het verbranden, zijn de materialen, zoals plastic, papier en textiel, voorgoed verloren. Dit staat haaks op de principes van een circulaire economie, waarin we materialen zo lang mogelijk in de kringloop willen houden. Door afval te verbranden, creëren we een constante vraag naar nieuwe grondstoffen en putten we de grondstoffen van de aarde langzaam maar zeker uit.
• Schadelijke uitstoot: Hoewel moderne installaties filters hebben, stoten ze nog steeds schadelijke stoffen uit. Denk aan fijnstof, zware metalen en dioxines, die een risico kunnen vormen voor de volksgezondheid, vooral voor mensen die in de buurt van deze installaties wonen.
• Een klimaatprobleem: Afvalverbranding stoot grote hoeveelheden CO2 uit, vooral door de verbranding van plastic, dat een fossiele oorsprong heeft. Dit draagt direct bij aan de opwarming van de aarde. De bewering dat afvalverbranding een vorm van “groene” energie is, is misleidend, omdat een groot deel van de CO2-uitstoot afkomstig is van fossiele bronnen. Daarnaast brandt het afval niet (altijd) vanzelf en moet er fossiel gas of olie toegevoegd worden, wat nog verder bijdraagt aan de CO2 uitstoot. In theorie zou deze CO2 afgevangen en opgeslagen kunnen worden om dit tegen te gaan. Dit gebeurt echter (nog) niet. 
• Afvalimport als bewijs van falen: Het feit dat we afval moeten importeren om onze installaties draaiende te houden, is een duidelijk signaal dat het systeem niet goed werkt. In plaats van in te zetten op afvalvermindering en hergebruik, zijn we afhankelijk geworden van een constante aanvoer van afval uit het buitenland. Dit leidt tot onnodig transport en creëert een markt die in strijd is met onze nationale klimaatdoelstellingen.
• Financiële valkuil: Afvalverbrandingsinstallaties zijn extreem duur om te bouwen en te onderhouden. Deze enorme investeringen leggen gemeenten en landen vast in langetermijncontracten. Het gevolg is dat de nadruk verschuift van preventie naar verbranding, omdat de installaties rendabel en draaiend moeten blijven. Op deze manier creëren we een gevaarlijke lock-in. 

Wat is de échte oplossing?

Bij Zero Waste Nederland geloven we dat afvalverbranding de verkeerde afslag is. Het is geen oplossing, maar een nieuw gecreëerd probleem dat gepresenteerd wordt als een oplossing. De echte oplossing ligt in het voorkomen van afval en het stimuleren van hergebruik en recycling.

We moeten afstappen van het idee dat we afval ‘weg moeten gooien’. Weg is namelijk niet weg, en in het geval van verbranding lozen we ons afval letterlijk in de atmosfeer. Niet zichtbaar, maar wel degelijk aanwezig. In plaats daarvan moeten we het systeem zo inrichten dat we minder afval produceren en de materialen die we gebruiken oneindig hergebruiken. Dit betekent investeren in innovatie, beleid en gedragsverandering om een afvalvrije maatschappij te realiseren.

Samen met Zero Waste Europe bouwen we aan een toekomst zonder afval en daarmee ook zonder de noodzaak om afval te verbranden. Bekijk de campagne Better than burning, moratorium on waste incineration now!.