Dit is hét moment om te investeren in een schone leefomgeving én in structurele afvalpreventie

In het komende jaar ontvangen gemeenten in Nederland een behoorlijke hoeveelheid extra geld vanuit de verpakkingsindustrie. Deze extra middelen komen op een perfect moment, want 2026 wordt ook wel het ‘ravijnjaar’ genoemd, waarin gemeenten juist fors minder vanuit het Rijk krijgen. Veel gemeenten maken zich daar zorgen over, wat ook al eerder is benadrukt door een gezamenlijke oproep van VVD wethouders in de Tweede Kamer.

Dat er nu extra financiële ruimte ontstaat binnen het verpakkingsdossier is dus zeer welkom. Voorheen mochten deze gelden alleen besteed worden aan het bestrijden van de consequenties van (zwerf)afval. In de nieuwe situatie mogen gemeenten deze middelen ook besteden aan afvalpreventie. Dat opent enorme kansen voor het realiseren van structurele, positieve en participatieve veranderingen in de lokale leefomgeving, zelfs in een tijd van bezuinigingen op gemeentelijke uitgaven.

Waar komt dit geld vandaan

Producenten en importeurs die verpakte producten op de Nederlandse markt brengen, zijn verplicht om financieel bij te dragen aan de inzameling en recycling van verpakkingsmateriaal. Verpact (voorheen onder meer Nedvang en Nederland Schoon) is de organisatie die jaarlijks deze wettelijke afvalbeheerbijdrage int bij de producenten en importeurs, en uitbetaalt aan de Nederlandse gemeenten en andere overheden.

Door veranderde afspraken tussen Verpact, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor afval- en reinigingsdiensten (NVRD) komt er vanaf 2025 aanzienlijk meer budget beschikbaar voor gemeenten. De nieuwe systematiek beloont onder meer de kwaliteit van inzameling, en gemeenten ontvangen in veel gevallen hogere vergoedingen dan voorheen.

Welke middelen komen er aan

Gemeenten ontvangen in 2025 en verder:

1. Een hogere jaarlijkse vergoeding
De reguliere vergoeding stijgt aanzienlijk. Dit bedrag hoeft achteraf niet verantwoord te worden, anders dan in eerdere afspraken via Nederland Schoon. Daardoor ontstaat eenvoud en ruimte voor eigen keuzes.

2. Een eenmalige inhaalbetaling
Er komt een aanvullende betaling die ineens wordt uitgekeerd. Hierdoor hebben gemeenten direct extra budget dat zij vrij kunnen inzetten binnen het thema afval en leefomgeving.

3. Ruimte voor eigen beleidskeuzes
Het mooie is: deze middelen zijn vrij binnen het verpakkingsdossier. Dat betekent dat gemeenten niet alleen mogen investeren in inzameling of opruimen, maar óók in afvalpreventie.

Hier lees je meer over de berekeningen en de hoogte van de bedragen. 

Ja, deze middelen mogen worden besteed aan afvalpreventie

Dit is de kern van de boodschap. Afvalpreventie is expliciet toegestaan binnen de besteding van de middelen die gemeenten ontvangen via Verpact. Dat werd ook bevestigd in het in oktober gegeven gezamenlijke webinar van Provincie Noord Brabant, Rijkswaterstaat en Zero Waste Nederland. 

Dat betekent dat gemeenten deze middelen mogen inzetten voor:

• Programma’s en activiteiten gericht op gedragsverandering
  
• Lokale campagnes gericht op minder afval
  
• Participatieve evenementen zoals Zero Waste Festivals
  
• Advies en begeleiding voor beleidsontwikkeling
  
• Bewonersparticipatie, educatie en community-vorming
  
• Initiatieven die bijdragen aan minder restafval en een schonere openbare ruimte
  

Met stijgende afvalstoffenheffingen en de steeds dichterbij komende doelstellingen rondom circulaire economie is dit precies het moment om te kiezen voor preventie. Preventie voorkomt kosten aan de achterkant en levert tegelijk sociale, ecologische en economische meerwaarde op.

Let op: de Verpact-gelden worden automatisch overgemaakt aan de gemeenten en belanden in de algemene middelen. Het is dus zaak dat beleidsmedewerkers op de afvaldossiers zorgen dat deze tijdig geoormerkt worden voor dit doel, om erover te kunnen beschikken. 

Waarom dit juist nu zo belangrijk is

Gemeenten staan voor grote uitdagingen. Minder geld vanuit het Rijk, hogere kosten voor afvalverwerking en toenemende druk om circulair te werken. De extra middelen vanuit Verpact bieden ruimte om niet alleen te reageren op problemen, maar ook om te investeren in oplossingen die blijvend verschil maken aan de voorkant.

Door te investeren in afvalpreventie wordt niet alleen het afvalprobleem kleiner, maar groeit ook de betrokkenheid van inwoners. Schone buurten, minder restafval en meer bewustwording ontstaan namelijk niet door meer inzamelmiddelen of meer handhaving, maar door mensen de kans te geven om onderdeel te worden van de oplossing. Bovendien draagt een focus op preventie bij aan meer welzijn en welbevinden onder inwoners, blijkt uit onderzoeken van WHO en Zero Waste Europe. 

Zero Waste Nederland denkt graag mee

Wil je als gemeente aan de slag met afvalpreventie, gedragsverandering en een schone leefomgeving, dan helpen wij je graag. Van Zero Waste Festivals tot strategisch advies en inspirerende campagnes, samen maken we preventie concreet en effectief.

Er is nu veel geld beschikbaar. Gebruik het om duurzame verandering te realiseren.

Neem contact op met Zero Waste Nederland om te bespreken hoe jij jouw euro’s het beste kunt inzetten voor impact.