Verpakkingsvrij brood. Het is een van de meest besproken onderwerpen als het gaat om het verminderen van afval. We krijgen hier heel veel vragen over. Dus het is de hoogste tijd voor een uitgebreide broodblog met véél antwoorden.

Tegelijkertijd spreken we ook met de ambachtelijke bakkers zelf. Want ook zij worstelen met al die plastic verpakkingen. Maar ja, wat kun je als bakker doen als je klanten niet met hun eigen verpakkingen naar je winkel komen?

Om te beginnen

Laten we beginnen met een stukje achtergrond. In Nederland worden jaarlijks zo’n 1,8 miljard (!) plastic broodverpakkingen gebruikt. Dat is gigantisch. De meeste van deze verpakkingen worden slechts eenmalig gebruikt en belanden daarna in de verbrandingsoven. Het is een laagwaardige kwaliteit plastic, waar recycling bedrijven weinig meer mee kunnen. Het voorkomen van dit soort verpakkingen is dus beter dan genezen.

Dat Nederlanders zo veel plastic gebruiken voor brood is trouwens redelijk uniek. In veel landen om ons heen is papier het meest gekozen verpakkingsmateriaal voor brood. Wellicht herken je wel dat brood in een papieren zak bijna meteen een soort vakantiegevoel oproept. Heerlijk!

Verpakkings-keuze-stress

EEnfin, 1,8 miljard wegwerpverpakkingen per jaar: dat kan echt wel anders. Maar hoe dan? Qua broodverpakkingen zijn er grofweg drie materiaalkeuzes mogelijk: plastic, papier en katoen/textiel. Wat is het beste?

Nu wordt het ingewikkelder. Er zijn heel veel elementen die bepalen hoe duurzaam het gekozen materiaal is. En die duurzaamheid heeft dus slechts deels te maken met het materiaal van de verpakking zelf. Het heeft net zo goed te maken met jouw gedrag. Een paar vragen die belangrijk zijn:

1. Hoe vaak gebruik je de verpakking, eenmalig of jarenlang? Let op: ook een plastic of papieren zak kun je hergebruiken. Dat heeft meteen effect op de duurzaamheid.
2. Is de verpakking recyclebaar? Papier is goed recyclebaar, dunne plastic zakjes nauwelijks. En gooi je het ook daadwerkelijk in de juiste afvalbak?
3. Is het gemaakt van hernieuwbare grondstoffen, zoals papier of biokatoen, of van fossiele grondstoffen?
4. Is het gemaakt van hergebruikte grondstoffen? Denk aan een katoenen zak gemaakt van een oud tafellaken. Er is een groot verschil tussen de milieubelasting van nieuw katoen versus hergebruikte stoffen.
5. En de belangrijkste vraag: helpt de verpakking jou om minder brood weg te gooien? Stel dat je overstapt op een herbruikbare katoenen broodzak, maar je gooit daardoor één sneetje brood meer weg, dan ben je per saldo niet duurzamer. De milieubelasting van één (verspilde) boterham extra is namelijk net zo hoog als die van de plastic zak.

Omdat al deze dingen meetellen – en voedselverspilling zwaar weegt – kunnen we niet zomaar stellen wat voor jóu de meest duurzame keuze is. In een ideale situatie is de duurzaamste verpakking jarenlang herbruikbaar, goed recyclebaar bij end-of-life, gemaakt van hernieuwbare grondstoffen én hergebruikt.

Verwachtingen

Het is belangrijk om de juiste verwachtingen te hebben. Je hebt te maken met de verwachtingen rondom het brood, je eigen verwachtingen en natuurlijk die van de bakker.

Verwachting van het brood

Het is goed om je te realiseren dat de verpakking invloed heeft op het brood. Brood is namelijk een ‘levend’ product. Er zit vocht in en dat vocht wil eruit. Omdat plastic het vocht niet doorlaat maar binnenhoudt, slaat het vocht terug op de korst. Plastic maakt de korst van brood dus zacht. Echter, een echt vers broodje van een goede bakker is doorgaans krokant. Heb je een zak die het vocht (deels) doorlaat, zoals papier of katoen, dan blijft de korst krokant.

Na een aantal dagen wordt het brood aan de binnenkant wel droger. Met plastic heb je dat minder, maar daar bestaat weer een groter risico op schimmel na een paar dagen. Dat heb je dan weer niet met papier en katoen. Ga dus vooral ontdekken wat je vindt van de kwaliteit en smaak van het brood wanneer je de verpakking wisselt.

Verwachtingen van jezelf

Het is goed om ook eens kritisch naar je eigen gewoontes te kijken. Waar moet je op letten om dit tot een succes te maken? Ben je het type dat houdt van een zachte korst? Vergeet je gemakkelijk je eigen tasje mee te nemen? Vries je altijd je brood in, of gaat een vers brood gelijk op? En haal je het liever bij de ambachtelijke bakker, of neem je snel een halfje mee in de supermarkt? Voorbereiding is hierbij het halve werk. Hieronder geven we je tips hoe je dat kunt doen.

Verwachtingen van de bakker

Yep, ook de bakker speelt een rol. Want hoe reageert de medewerker als je jouw meegebrachte verpakking over de toonbank schuift? Vindt de bakker dit even wennen, of juicht hij het juist toe en krijg je een compliment? Ontstaat er een leuk gesprek of krijg je misschien zelfs korting? Het kan allemaal. Sta open voor wat er gebeurt en leg gerust uit waarom je dit doet. Wie weet inspireer je zowel de bakker als de andere klanten in de rij.

Onze beste tips voor beginner en pro

Het is tijd om je onze tips te geven. Het zijn er in totaal 19, er zit er dus vast één bij voor jou!

Voorbereiding

Houd standaard wat broodzakken in je rugzak, boodschappentas of fietstas. Ook een wegwerpverpakking hoef je niet slechts eenmalig te gebruiken: een schone plastic of papieren zak kan prima opnieuw worden gevuld. Wil je voor herbruikbaar katoen gaan? Dit zijn de opties:

1. Kopen: Tegenwoordig verkopen de meeste grote supermarkten hun eigen herbruikbare broodzakken, net als bakkerijketens. Ook zijn er veel duurzame (web)winkels waar je een goede katoenen broodzak kunt aanschaffen, zoals Bag-Again en Leven Zonder Afval. Of vraag je lokale bakker of zij ze verkopen! Kies waar mogelijk voor biologisch of – liever nog – hergebruikt katoen.
2. Gebruik wat je hebt: Kijk of je al iets in huis hebt. Wij gebruiken bijvoorbeeld een katoenen zak met trekkoord die we ooit cadeau kregen bij een paar nieuwe schoenen.
3. Zelf maken: Ook als je niet heel handig bent met naald en draad, is dit prima te doen. Het ontwerp is namelijk super simpel. Zo kun je bijvoorbeeld een versleten tafelkleed upcyclen tot een broodzak met een motiefje waar je blij van wordt. Hulp nodig? Google op ‘naai je eigen broodzak’ en je krijgt meer dan genoeg tips over hoe je dat doet.
4. Extra optie – waxen: Je kunt een katoenen zak iets meer luchtdicht maken door deze te waxen met bijenwas of plantaardige was. Hierdoor droogt het brood nog minder snel uit.

Brood kopen

1. Koop je vaak meerdere halfjes? Stap dan over op het kopen van een heel brood en verdeel het thuis zelf. Dat scheelt de helft aan verpakkingen én is vaak goedkoper!
2. Laat het brood niet snijden. Bij ongesneden brood kan er minder lucht bij, waardoor het minder snel uitdroogt.
3. De verpakking waarin je het brood kóópt, hoeft niet dezelfde te zijn als waarin je het thuis bewáárt. Je kunt het dus prima in een katoenen zak mee naar huis nemen, maar thuis alsnog in een eerder gebruikte plastic zak stoppen om in te vriezen.
4. Kom je bij de bakker en is al het brood al gesneden of in plastic verpakt? Het kan handig zijn je bestelling vooraf door te geven en te vragen of ze jouw brood onverpakt apart willen houden.
5. Ook in de supermarkt kun je onverpakt brood kopen. Vraag bij de bakkerijafdeling naar een net afgebakken brood, deze zitten vaak nog niet in plastic. Geef je katoenen broodzak aan de medewerker en vraag of hij of zij het brood daarin wil doen. Handig: anders dan in een plastic zak, kan een warm brood in een katoenen zak prima verder afkoelen.

Houdbaarheid

1. Nogmaals: laat het brood niet snijden! Ongesneden blijft het zo 2-3 dagen, en soms zelfs langer, goed.
2. Snijd je verse brood doormidden en druk na het afsnijden van een plak de twee helften (of het kapje) weer strak tegen elkaar aan. Zo komt er minder lucht bij en droogt het brood niet uit.
3. Bewaar het in een ouderwetse broodtrommel. Vroeger was men zo gek nog niet! Ook een cakebewaardoos is een prima alternatief om het brood (grotendeels) luchtdicht op het aanrecht te bewaren.
4. Is je brood toch een beetje oud geworden? Bekijk dan deze handige recepten voor oud brood. Brood weggooien is immers slechter voor het milieu dan die plastic zak!

Invriezen

1. Invriezen gaat verrassend goed in een katoenen broodzak. Het brood blijft zeker 2 tot 3 weken lekker. Zo heb je altijd vers brood op voorraad en hoef je niets weg te gooien. Ook in papier kun je prima invriezen.
2. Ontdooi alleen de sneetjes die je nodig hebt.
3. Ben je echt gewend om in plastic in te vriezen? Geen probleem, we snappen het! Gebruik dan gewoon een plastic broodzak van je laatste aankoop, die je hiervoor bewaart en hergebruikt.

Hygiëne en aansprakelijkheid

Soms maken bakkers of winkelmedewerkers zich zorgen over de hygiëne als klanten hun eigen verpakking meenemen. Toch is je eigen herbruikbare verpakking – mits je deze zelf goed schoonhoudt – helemaal veilig en ook volgens de NVWA-richtlijnen (voedselveiligheid) gewoon toegestaan.

Is jouw bakker angstig voor aansprakelijkheid? Dan is het goed om dit te weten: de productaansprakelijkheid geldt formeel tot het moment dat de goederen de winkel verlaten. Omdat niet kan worden vastgesteld of de klant het product na aankoop onder de juiste condities heeft bewaard, is het juridisch heel lastig om een ondernemer aansprakelijk te stellen voor bederf.

1. Was je katoenen broodzak regelmatig, bijvoorbeeld op 60 graden, om kruimels, bacteriën en schimmels te verwijderen.
2. Wil de medewerker jouw meegebrachte verpakking toch liever niet aannemen? Geen probleem. Vraag of ze het brood onverpakt (met een schone tang) direct in jouw opengehouden tas of zak willen laten glijden. Zo hoeft de bakker jouw verpakking niet aan te raken.
3. Let op: ziet je meegebrachte verpakking er vies uit? Een verkoper heeft altijd het recht om het vullen van jouw verpakking te weigeren wanneer deze duidelijk ongewassen of ongeschikt is. Logisch natuurlijk!

Tot slot

Er blijkt een hoop te vertellen over brood en afvalvermindering! Hopelijk hebben we je kunnen voorzien van bruikbare tips en nieuwe inzichten.

Wil je nóg meer doen? Wellicht kun je jouw lokale bakker aansporen om het hergebruik van verpakkingen actiever te stimuleren. Bied ze bijvoorbeeld een Zero Waste raamsticker aan. Binnen no-time ben jij niet meer de uitzondering op de regel.

Weg met wegwerp, hallo hergebruik!

Illustraties: Veerle Roest